Door: Koen Cornelissen en Royan van Velse*

Het besef dat duurzaam inkopen belangrijk is, blijft groeien. Die bewustwording is goed, gezien de verschillende klimaatdoelstellingen de komende jaren. Zo wil de Nederlandse overheid in 2030 een halvering van het primaire grondstoffengebruik hebben gerealiseerd. In 2050 moet er in ons land zelfs sprake zijn van volledig circulair ondernemen. Ondertussen krijgen organisaties te maken met nieuwe wet- en regelgeving.

Wetgeving in omliggende landen

In Frankrijk werd in 2017 reeds de ‘Loi devoir de vigilance’ ingevoerd. Duitsland volgde in 2023 met de ‘Lieferkettensorgfaltspflichtengesetz‘. Deze wetgeving verlangt van organisaties dat ze een due diligence in de keten uitvoeren. Deze analyse richt zich op de P van 'People' en de P van 'Planet'.

Met duurzamer inkopen levert inkoop een substantiële bijdrage aan het ombuigen van de traditionele economie”

CSDDD en CSRD

Ook in de rest van Europa gaat deze verplichting binnenkort van start met de CSDDD, de Corporate Sustainability Due Diligence Directive.

Vanaf 2024 wordt de CSRD van kracht, de Corporate Sustainability Reporting Directive. Deze richtlijn heeft betrekking op duurzaamheid in de breedste zin van het woord en bevat de toelichtingseisen op zowel milieu-, sociaal- als bestuurlijk gebied.

Bedrijven moeten de data en informatie over de eigen organisatie en leveranciers verzamelen, verwerken en publiceren.
Hier gaat veel werk in zitten, maar voorkomen is beter dan genezen. Het niet voldoen aan deze plicht kan immers leiden tot juridische en/of financiële gevolgen. Alle rapportages moeten geverifieerd worden door een accountant.

Afdeling inkoop als poortwachter

Organisaties zijn druk met verduurzamen, waarbij allerlei mogelijkheden worden onderzocht om overall minder te gebruiken, meer te hergebruiken middels recycling bijvoorbeeld, of meer zorg te hebben voor mensenrechten.

De afdeling Inkoop is daarbij één van de poortwachters. Inkoop is het oog van de organisatie waar het gaat om inkomende/ingekochte goederen en diensten, en door duurzamer in te kopen levert deze afdeling een substantiële bijdrage aan het ombuigen van de traditionele economie.

R-ladder

Om de transitie van een lineaire naar een circulaire economie te maken, wordt vaak gebruik gemaakt van de zogenaamde R-ladder (zie de afbeelding hieronder). Dit model kent tien verschillende opties voor een product, die allemaal met een R beginnen. Het helpt om invulling te geven aan de uitdrukking ‘bezint eer gij begint’.

Elektronisch afval (e-waste)

Een vaak ondergeschoven kindje in de kantooromgeving dat zeker focus verdient, is e-waste (elektronisch afval oftewel (volgens Wikipedia): kapotte, verouderde of afgedankte elektronische apparaten met een stekker of met een plek voor een batterij of accu.

Wereldwijd is sprake van meer dan 60 miljoen ton aan e-waste per jaar”

Elektronisch afval springt wat minder in het oog dan de standaardstromen plastic, papier of metaal. Toch valt hier veel winst te behalen. E-waste is namelijk de snelst groeiende afvalstroom in de Europese Unie. Wereldwijd is er zelfs sprake van meer dan 60 miljoen ton aan e-waste per jaar.

In Nederland alleen al worden rond de 1 miljoen laptops per jaar verkocht. De gemiddelde levensduur van zo’n apparaat ligt tussen drie en vijf jaar. Al deze laptops zorgen voor CO2-uitstoot, waarvan 80% voortkomt uit de productie. Bij de productie van een datacenter is dat 50%.
Tel daar nog de verkoop van andere devices bij op en dan kun je een inschatting maken van hoeveel CO2 er uitgestoten wordt.

Kobaltwinning in mijnen

En wat te denken van een land als Congo waar maar liefst 40.000 kinderen onder dubieuze omstandigheden ingezet worden in kobaltmijnen. Kobalt is een kritische grondstof die wordt gebruikt om accu’s te produceren.

Minder productie draagt bij aan minder leed voor mens én aarde. Met de R-ladder kunnen verschillende duurzame opties worden overwogen voor de hardware die we gebruiken.

Laptops: reduce, re-use, repair en refurbish

Een laptop langer gebruiken dan drie of vijf jaar heeft impact (reduce). Er hoeft dan immers geen nieuwe laptop te worden geproduceerd. De ambitie van de EU is om de levensduur van laptops te verhogen naar tien jaar.

Wanneer de laptop in de tussentijd niet (helemaal) meer voldoet aan de wensen van de gebruiker, kan die hergebruikt worden door een andere gebruiker (re-use) of gerepareerd worden (repair).
Dat laatste kan betekenen dat een fysieke beschadiging wordt hersteld, denk het repareren van een kapotte toets of kapot beeldscherm. Maar het kan ook inhouden dat de laptop een update/upgrade krijgt, of een nieuwe accu, waardoor deze inzetbaar blijft voor dezelfde gebruiker.

Door een laptop te renoveren kan deze een volledig nieuw leven krijgen”

Door een laptop te renoveren kan deze zelfs een volledig nieuw leven krijgen en als tweedehands model weer ingezet worden (refurbish). De buitenkant is dan misschien ‘oud’, maar de software zorgt voor voldoende performance om weer een paar jaar mee te gaan. Alle bestanden die ooit op de harde schijf hebben gestaan worden daarbij op grondige wijze gewist. In het verleden werden laptops na een aantal jaren gewoon vernietigd.

Tegenwoordig kunnen afgeschreven devices ingeleverd worden en ontvangt de aanbiedende partij daar in bepaalde gevallen een vergoeding voor. Een mooi gebaar is om die bedragen te schenken aan een goed doel. Ook dat is maatschappelijk verantwoord ondernemen.

Inkoop hardware

Hoe gaat een bedrijf als PreZero in Nederland om met het verduurzamen van IT-hardware? De afvalverwerker is daarvoor een samenwerking aangegaan met NEG-ITSolutions, een onderdeel van de Circular IT group. Een bewuste keuze omdat er behoefte was aan aantoonbare duurzame inspanningen op het gebied van IT-hardware. Het bedrijf streeft naar kostenvermindering in combinatie met een reductie van de CO2-voetafdruk en minder e-waste.

Daarbij past het de R-ladder toe in alle bedrijfsprocessen, met als doel een CO2-reductie van 55% in 2030. In het servicecenter in Nieuwegein worden devices opgeslagen, geconfigureerd, onderhouden, gerepareerd, gerenoveerd, of gedemonteerd. Doel: de apparatuur zo goed mogelijk inzetten en de levensduur te verlengen.

Wanneer hardware echt aan het eind van haar levensduur is gekomen en het niet meer gerepareerd of op een andere manier ingezet kan worden, wordt door NEG-IT eerst de data verwijderd. Daarna wordt de device gedemonteerd.
Op deze wijze wordt het gereedgemaakt voor hergebruik van componenten (recycle) of voor een verantwoorde vernietiging (recover). In het laatste geval wordt er alles aan gedaan om de hoeveelheid restafval klein te houden en daarbij zoveel mogelijk grondstof terug te winnen. Iets weggooien wat nog ergens gebruikt kan worden, is zonde.

10 miljoen kilo e-waste

Het inzamelen, demonteren en sorteren van devices doet PreZero zelf ook, in Midwolda. Hier wordt elektronisch afval gesorteerd in 26 deelstromen. Er worden diverse soorten elektronische componenten aangeboden, van computers tot CV-ketels. Jaarlijks wordt er 9.600.000 kilo e-waste gesorteerd. Van de ingenomen computers wordt 99 procent gerecycled dan wel gereedgemaakt voor een andere bestemming.
Het team dat hier voor zorgt bestaat voor een groot deel uit mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt. Daarmee worden twee vliegen in één klap geslagen: er wordt iets voor het milieu gedaan en er wordt voor mensen gezorgd.

Duurzame inkoop van IT-hardware loont de moeite

Tussen alle initiatieven in organisaties om duurzamer in te kopen, verdient IT-hardware onverdeelde aandacht. De impact van IT-hardware op de duurzaamheidsdoelstellingen is aanzienlijk.
De Sustainable Development Goals van de Verenigde Naties spelen hier ook in mee. Zo zijn bij Circular IT group SDG 8 (Eerlijk Werk en Economische Groei), SDG 12 (Verantwoorde Consumptie en Productie) en SDG 13 (Klimaatactie) van toepassing.

Ook hier geldt dat duurzamer niet perse duurder hoeft te zijn. Recyclen van hardware is weer een stap richting het sluiten van de kringloop met als doel de wereld duurzamer te maken.

*Over de auteurs:
Rechts Koen Cornelissen, student commerciële economie aan de HAN. Links Royan van Velse, manager inkoop en facilitair bij PreZero Nederland. Royan publiceert regelmatig inkoopartikelen in Facto.